Możliwości i zagrożenia edukacji z wykorzystaniem urządzeń elektronicznych

Dorota Gromnicka

Wiele szans i zagrożeń

Naturalny pociąg do technologii, łatwość i sprawność posługiwania się nią ma istotny wpływ na to, jak dzieci będą radzić sobie na dalszych etapach życia. Umiejętność odnajdywania się w świecie online oraz korzystania z urządzeń z nim związanych będzie prawdopodobnie prawie dla wszystkich uczniów kluczowa w drodze do osiągania sukcesu edukacyjnego i zawodowego. Medialne otoczenie stwarza dzieciom wiele szans, staje się źródłem wiedzy, doświadczeń, możliwości rozwoju zainteresowań, realizacji potrzeb i aspiracji, a w obecnej sytuacji pandemii – szansą na edukację i kontakt z rówieśnikami. Występuje jednak konieczność kontrolowania dostępu zarówno do Internetu, jak i urządzeń elektronicznych, ze względu na szerokie konsekwencje zdrowotne, społeczne i rozwojowe. Rozsądne podejście do czasu spędzanego przed komputerem lub innymi urządzeniami jest niezbędne, aby chronić dzieci. Spędzanie zbyt dużej ilości czasu online i przed ekranem może być dla ich układu nerwowego i funkcjonowania społecznego bardzo obciążające.

Zwróćmy na to uwagę zwłaszcza obecnie, gdy aktywności z pomocą komputera zostały włączone w codzienną edukację.

Ile godzin dziennie?

Amerykańskie Towarzystwo Pediatryczne (AAP) ogłosiło, że dzieci poniżej 2. roku życia nie powinny w ogóle spędzać czasu przed ekranem telewizora. Według ich wytycznych maluchy w tym wieku nie powinny oglądać nawet programów edukacyjnych. Natomiast dzieci powyżej 2 lat mogą oglądać dozwolone im programy telewizyjne przez 1-2 godziny dziennie. Chociaż mowa tu o telewizorze a nie o komputerze to można przyjąć dla tych urządzeń podobne kryterium. A to dlatego, że wielu ekspertów analizuje wpływ telewizji i komputera na rozwój dzieci łącznie - określając je jako "screen media", czyli urządzenia z ekranem.

Wśród psychologów analizujących wpływ "screen media" na rozwój dzieci wyróżnia się dr Aric Sigman (2017), który twierdzi, że oglądanie telewizji i korzystanie z komputera powoduje u dzieci wiele problemów zdrowotnych i jest wyzwaniem dla neurologii dziecięcej. Jako ekspert British Psychological Society oraz Institute of Biology rekomenduje, by dzieci w wieku 3-7 lat nie oglądały telewizji dłużej niż 30 minut dziennie, zaś dzieci w wieku 7-12 lat - godzinę. Także te wytyczne można odnieść do gry na komputerze. Warto ustalić jeden limit dzienny na czas spędzany z wszystkimi urządzeniami mającymi ekran. A więc nie: pół godziny przed telewizorem, potem pół godziny na Play Statation, pół na tablecie i na koniec pół ze smartfonem mamy, tylko pół godziny w sumie.

Obecnie trudno zmieścić się w tych zaleceniach z powodu przejścia szkół na edukację zdalną, tym bardziej każdy czas spędzany przed „screen media” powinien być świadomie wybierany i kalkulowany, czy to jest jeszcze dla dziecka dobre.

Wpływ na rozwój dziecka

J. Izdebska (Potoczna 2017) dokonała przeglądu negatywnych skutków nadmiernego korzystania z mediów przez dzieci zarówno w celach rozrywkowych, jak i edukacyjnych. Najbardziej według niej niepokojące są choroby (np. nerwica, wady postawy), bezkrytyczny odbiór treści, problemy w komunikacji bezpośredniej, ograniczenia językowe, nasilenie agresji i przemocy oraz rezygnacja z bardziej konstruktywnych aktywności.

Pamiętajmy też, że silnie szkodliwy wpływ na zdrowie dzieci ma używanie sprzętu elektronicznego przed snem. Komputery, tablety czy smartfony emitują niebieskie światło, które jak wykazują badania, może zakłócać wydzielanie melatoniny – hormonu odpowiedzialnego za jakość snu. W efekcie, zegar biologiczny dziecka czy nastolatka, a i często też osoby dorosłej, jest kompletnie rozregulowany.

Spędzanie zbyt dużej ilości czasu z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, a tym samym ograniczanie aktywności fizycznej, może prowadzić do: wad wzroku, otyłości, zespołu cieśni nadgarstka (Vate-U-Lan 2015).

W badaniach projektu „Dzieci z Unii Europejskiej w sieci” (EU KIDS ONLINE) (Livingstone, Mascheroni, Straksurd 2015) wykazano związek między intensywnym korzystaniem z mediów a obniżoną koncentracją, gorszymi wynikami w nauce czy zwiększonym ryzykiem zachowań aspołecznych.

Mądrzy przewodnicy

Analizując sposób korzystania z nowoczesnych technologii przez dzieci, zwłaszcza w wieku przedszkolnymi wczesnoszkolnym, McPake, Plowman i Stephen (2013) stwierdzają, że nie różni się on zasadniczo od sposobu korzystania przez nie z innych źródeł wiedzy. W każdym przypadku dzieci potrzebują mądrych przewodników wskazujących właściwy sposób używania narzędzia. Zadaniem rodziców i nauczycieli jest przygotowanie dzieci do współczesnych wyzwań i przemian, w których ranga sprzętu elektronicznego i kompetencje związane z jego użytkowaniem coraz bardziej wzrasta.

Dlatego musimy współpracować, wspólnie brać odpowiedzialność za to czy i ile dzieci spędzają czasu przed komputerami. I choć obecna sytuacja wymaga, aby dzieci używały sprzętu elektronicznego więcej niż dotychczas, a dorośli wykonują pracę zawodową jednocześnie przebywając w domu z dziećmi i potrzebują, aby zajęły się edukacją, jak najmniej ich angażując, nie możemy wymagać, aby spędzały przed ekranem czas porównywalny do siedzenia w ławce w szkole.

Pamiętajmy, że chociaż my dorośli spędzamy dużo czasu przed ekranami i wydaje się nam, że człowiek jest to w stanie zrobić, to sami niejednokrotnie odczuwamy zmęczenie i skutki uboczne pracy zdalnej, nie jest też zawsze od nas wymagana 100% uwaga, tak jak na lekcji. Niech pomoże nam to zrozumieć, że dla dzieci spędzanie czasu przed ekranem jest jeszcze bardziej obciążające i przy zbyt dużej ekspozycji negatywnie wpływa na jego układ nerwowy.

Szczególnie w tym okresie zdalnego nauczania niezbędna jest jak najlepsza komunikacja między nauczycielem a rodzicem i uczniem, aby działania, wzajemne oczekiwania brały pod uwagę możliwości psychofizyczne ucznia.







Kowaluk-Romanek Marzena,Cyfrowe dzieciństwo. Nowe technologie a rozwój dziecka, Edukacja-Technika-Informatyka nr 1/27/2019 Livingstone, S., Mascheroni, G., Staksrud, E. (2015). Developing a Framework for Researching Children’s Online Risks and Opportunities in Europe. London: EU Kids

Online. McPake, J., Plowman, L., Stephen, C. (2013). Pre-school Children Creating and Communicating with Digital Technologies in the Home. British Journal of Educational Technology, 44(3), 421–431. Rideout, V. (2013). Zero to Eight: Children’s Media Use in America 2013. Potoczna M. (2017), Szanse i zagrożenia wynikające z zastosowania mediów we wczesnej edukacji dziecka. „Edukacja – Technika – Informatyka”, 1(19). Sigman, A. (2017). Screen Dependency Disorders: a new challenge for child neurology, The Journal of the International Child Neurology Association. van den Eijnden R., Spijkerman R., Vermulst A., van Rooij T, Engels R. (2010), Compulsive Internet Use Among Adolescents: Bidirectional Parent–Child Relationships. „Journal of Abnormal Child Psychology”, 38(1). Vate-U-Lan, P. (2015). Text Neck Epidemic: a Growing Problem for Smart Phone Users in Thailand. International Journal of the Computer, the Internet and Management, 23(3), 551–556.